Historyk sztuki

sztuka pierwszych chrześcijan, datowana jest z reguły od początku III w. ( ok. 220 r.n.e. pojawienie się pierwszych znanych przykładów sztuki chrześcijańskiej) do podziału Cesarstwa Rzymskiego czyli roku 389 r. n.e. Lub do około VII w. Rozwój sztuki starochrześcijańskiej dzielimy na dwa okresy, przed edyktem Mediolańskim (313 r.n.e.) i po wydaniu edyktu.

Edykt Mediolański 313 r.n.e. – zaprowadził wolność wyznania, od czasu jego wydania chrześcijanie mogli działać bez przeszkód.

Przed Edyktem – chrześcijanie gromadzili się w domach prywatnych, byli prześladowani, rozwijało się malarstwo katakumbowe, znaleziono też nieliczne mozaiki z tego okresu. Na terenie Cesarstwa, cmentarze były święte i nietykalne, rodziny same decydowały o sposobie pochówku, oraz dekoracji grobu, dzięki czemu do naszych czasów dotrwały różne przykłady malarstwa katakumbowego, często w grobach pierwotnie pogańskich, malarstwo to różniło się od malarstwa pogańskiego tylko tematyką. W najwcześniejszym okresie było to malarstwo linearne, malowano ścianę jasnym kolorem dzielono ją na kwadraty które wypełniano scenami – Najstarszych przykładów takich malowideł to cubiculum Dobrego Pasterza w katakumbach Domitilli, kaplice Sakramentów w katakumbach Kaliksta (ok. połowy III w.) Ogólna wymowa – ratunek, uwolnienie od grzechów, wieczne zbawienie.

Cala sztuka wczesnochrześcijańska jest próbą połączenia sztuki antycznej z nową religią, obok scen z biblii przedstawiano postacie mitologiczne, jak Orfeusz grający na lirze.. oraz motywy sztuki Bukolicznej- amorki, pory roku, rośliny, zwierzęta które symbolizowały ideał pełni życia, życie zgodnie z naturą. Rozwija się również malarstwo symboliczne – np. paw – nieśmiertelność; pasterz niosący owieczkę, ryba- Chrystus; okręt – wędrówka ziemska do nieba, światło świecy, kaganka, pochodni – oświecenia wiarą, Chrystus światłość światła; krzyż – męka, narzędzie zbawienia ludzi. Wiele z tych znaków zostało zaczerpnięte ze sztuki rzymskiej.

Pod koniec III w. Ok 280 r. Następuje zmiana w sztuce katakumbowej, postacie przybierają cechy zmarłych, pojawiają się przedstawienia z życia codziennego, najbardziej popularne przykłady to cubiculum Pięciu Świętych w katakumbach Kaliksta oraz cubiculum Velatio w katakumbach Pryscylli.

Po Edykcie Mediolańskim, wydanym przez Konstantyna I Wielkiego w 313 r. W w 324 r. n. e Władca przenosi stolicę Cesarstwa do Biznacjum które następnie przyjmuję nazwę Konstantynopol, od imienia cesarza. Biznacjum stanowiło centrum Cesarstwa, było punktem w którym spotykała się sztuka Wschodu i Zachodu, położone nad cieśniną Bosfór, łączyło Europę z Azją, przepływały przez nie światowe bogactwa.

325r. Konstantyn zwołał I Sobór Nicejski – powszechny sobór biskupów, który miał określić związki pomiędzy Bogiem a Jezusem, sobór przyjął wiję Konstantyna, że Ojciec i Syn są jednym

380 r. Chrześcijaństwo zyskuje status głównej religii Cesarstwa Rzymskiego.

Malarstwo po Edykcie – narastała tendencja do wprowadzania podziałów architektonicznych – u dołu ściany malowano cokół, a wyżej fryz z dekoracją figuralną, rozpoczęto próby wprowadzania perspektywy, tworzono cykle malarskie, tematyka nie zmieniła sie.

Mozaiki – pierwsze znane pochodzą z grobu Juliuszów na nekropoli watykańskiej, przedstawia Jezusa z kwadrygą (wóz dwukołowy, zaprzężony w cztery konie), w katakumbach rzadko stosowano mozaiki. Po 313 r. Mozaikami zaczęto zdobić kościoły, najczęściej zdobiono absydę, jako główny punkt kościoła. W mozaikach tych przedstawiano Chrystusa jako jeden z wcześniejszych wizerunków cesarzy. Najczęściej w typie Maiestas Domini Chrystus na majestacie, ikonograficzne przedstawienie tronującego Jezusa, (z księgą, prawą ręką błogosławi) lub Traditio Legis – Chrystus znajdujący się między św. Piotrem a Pawłem i przekazującego Piotrowi prawo pod postacią zwoju. Najstarsza zachowana mozaika absydialna znajduje się w kościele św. Pudencjanny w Rzymie (przedstawia tronującego Chrystusa w otoczeniu apostołów, na tle Jerozolimy – Perspektywa, cień i naturalne gesty oraz marszczenie tkanin zaczerpnięte są ze sztuki klasycznej, Jerozolima przedstawiona w tle jest miastem w rzymskim stylu – np. rzymskie łuki, apostołowie otaczający Chrystusa ubrani są w rzymskie togi i są przestawieni realistycznie i posiadają cechy indywidualne) mozaiki podłogowe z kościoła w Akwilei (motywy ornamentalne, zwierzęce, sceny z połowem ryb i historią Jonasza). Pod koniec IV w. Następuje rozpowszechnienie mozaiki podłogowej w katakumbach, o charakterze epitafium, zazwyczaj w kształcie prostokąta, zwyczaj ten przywędrował z Afryki – Tunezja, Algieria.

Zachowało się wiele przykładów mozajek z V i VI w. np. Mozaiki zdobiące mauzoleum Galli Placydii w Rawennie , po zajęciu Rzymu prze Ostrogotów mozaiką ozdobiono baptysterium Ariana (pocz. VI w.). Rozkwit mozaikarstwa przypada za rządów Justyniana (527-565 r. ) słynny zespół z Sant Vitale przedstawia Chrystusa siedzącego na globie w towarzystwie archaniołów umieszczonego na sklepieniu absydy, na ścianach absydy w prostokątach umieszczono cesarza z małżonką biorących udział w procesji, na ścianach prezbiterium przedstawienia scen biblijnych.

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego sztuka rozproszyła się i uległa różnorodnym wpływom, w Cesarstwie Wschodnim tradycyjna sztuka rzymska połączyła się z orientalną tworząc tzw. Sztukę Bizantyjską, której tematyką były sprawy polityczne i religia prawosławna. Na Zachodzie zaczął się wyłaniać zupełnie nowy styl, zwany Wczesnochrześcijańskim który zepchnął klasyczną sztukę rzymską na drugi plan a w ostateczności doprowadził do jej wyparcia i zapomnienia na kilka wieków. Wschód i Zachód dzieliły różnice kulturowe i polityczne, a następnie religijne spowodowane odmiennymi zwyczajami i wierzeniami oraz brakiem komunikacji (na wschodzie językiem chrześcijaństwa była greka a na zachodzie łacina) i walka o władzę pomiędzy papieżami a patriarchami doprowadziły do rozpadu kościoła w 1054 r. Zwanego Wielką Schizmą Wschodnią,

Przed panowaniem Konstantyna i po nim chrześcijaństwo musiało rywalizować o wpływy z Cesarstwie, głównym zagrożeniem dla nowej religii był Mitraizm – religia perska, która posiadała kilka podobnych cech ( zbawiciel, rytuał chrztu, kodeks moralny i sąd ostateczny), była ona tak rozpowszechniona, że w IV cesarz Dioklecjan ogłosił boga Mitrę obrońcą Cesarstwa. Był to szczytowy okres prześladowania chrześcijan. Rywalizacja ta doprowadził do tego, że wielu chrześcijan odrzuciło wszystko co mogło wiązać się z pogańską religią, również sztukę! Rzeźbiarze nigdy nie rzeźbili wolno stojących posągów o rzeczywistych wymiarach, przestawiających nagie postacie, obawiano się, że takie figury moga zostać pomylone z postaciami, które przestawiają.

Chrześcijanie starali się stworzyć język obrazów, który wyrażałby ich religijne ideały, wzorowali się na malarstwie klasycznym, płaskorzeźbach i reliefach – najstarsze zachowane malarstwa w Katakumbach św. Piotra i Marcelina w Rzymie, mozaika w kościele św. Pudencjanny, która jest również pierwszym zachowanym przykładem przedstawienia symboli ewangelistów w sztuce- lew – Marek; wół – Łukasz; orzeł – Jan; anioł – Mateusz.

Kościół San Vitale w Rawennie, budowę rozpoczęto w 526 r. Za sprawą biskupa Rawenny – Eklezjusza, ukończony w 548 r. Za czasów biskupa Meksymiliana, obu biskupów przedstawiono na mozaikach wewnątrz świątyni, kolorowe mozaiki pokrywają całą powierzchnię ścian, przedstawiają Jezusa, świętych, anioły i postacie ze Starego Testamentu, otoczone egzotycznymi ogrodami. Na ścianach apsydy przedstawiono postacie Justyniana i jego żony Teodory, ściana północna przedstawia Justyniana z jego świtą a południowa Teodorę z orszakiem,

Mozaika przedstawiająca Teodorę (południowa ściana apsydy) – indywidualne cechy twarzy cesarzowej i jej świty, Teodora przedstawiona jako równa cesarzowi (tak było i w życiu, miała bardzo duży wpływ na politykę), postaci ustawione w rzędzie jak aktorzy na scenie, Teodora trzyma w ręce kielich na wino, nad głową ma aureolę.

Mozaika Justyniana (północna ściana apsydy) mniej barwna od mozaiki Teodory, Justynian trzyma w ręce złotą patenę (naczynie w którym przechowuje się hostię) , Teodora trzyma kielich mszalny na wino, jest to symboliczne przedstawienie partnerstwa i równości między małżonkami. Cesarz otoczony przez przedstawicieli władzy świeckiej – gwardia pretoriańska, oraz duchowej – biskupi i księża, biskup Maksymilian stoi po lewej stronie cesarza, nad jego głową umieszczono jego imię, które jest jakby podpisem na dziele. Justynian ma nad głową aureolę = równy ze świętymi.